Overzicht

Nederlandse en Vlaamse jongeren scoren gemiddeld genomen hoog op levenstevredenheid en geluk. Hun mentale gezondheid lijkt echter in toenemende mate onder spanning te staan als gevolg van prestatiedruk en hoge maatschappelijke verwachtingen, waarbij school de grootste bron van stress is. Dergelijke signalen worden ook al in het basisonderwijs gezien. Het doel van de huidige systematische review is het in kaart brengen van factoren die samenhangen met schoolgerelateerde burn-­out bij kinderen en jongeren in het basis- en voortgezet onderwijs. Het biopsychosociale model is hiervoor als raamwerk gebruikt. Er is een systematische zoekstrategie uitgevoerd in PubMed en PsycINFO volgens de richtlijnen van het PRISMA-­protocol. Geïncludeerd werden studies waarin schoolburn-­out als afhankelijke variabele is meegenomen, geoperationaliseerd en gemeten bij jeugdigen tot 18 jaar en die vanaf 1950 tot en met november 2020 zijn gepubliceerd in Nederlands- of Engelstalige peer-­reviewed tijdschriften. In totaal werden er 49 studies geïncludeerd met data van tezamen 150.433 jeugdigen van circa 1386 scholen, van wie 140.697 unieke proefpersonen. De gemiddelde leeftijd van alle scholieren samen was 14,75 jaar (SD = 0,93). Op zowel biologisch, psychologisch als sociaal niveau zijn er factoren die samenhangen met schoolgerelateerde burn-­out bij jongeren. Naast een individuele kwetsbaarheid bij de jeugdige zelf zijn er sterke aanwijzingen voor een belangrijke rol van omgevings- en sociale factoren bij schoolburn-­out. Voor kinderen in het basisonderwijs ontbreken relevante studies. Aanbevelingen hebben betrekking op zowel individueel, school- als beleidsniveau en richten zich op zowel preventie, begeleiding, behandeling als onderwijsbeleid. Tevens worden de belangrijkste beperkingen en aanbevelingen voor toekomstig onderzoek besproken.

Kernwoorden: schoolburn-­out, stress, kinderen, jongeren, systematisch review

OVER DE AUTEURS

Eric Santegoeds MSc., klinisch neuropsycholoog, is werkzaam als behandelaar en onderzoeker bij Karakter Kinder- en Jeugdpsychiatrie te Ede. E-­mail: e.santegoeds@karakter.com.

Milou Nieuwenhuizen MSc., psycholoog, is werkzaam als behandelaar en onderzoeker bij Karakter Kinder- en Jeugdpsychiatrie te Ede. E-­mail: m.nieuwenhuizen@karakter.com.

Drs. Anne-­Marie van Doorn-­Brink, GZ-­psycholoog in opleiding tot klinisch psycholoog, is werkzaam als onderzoeker bij de academische werkplaats VU-’s Heeren Loo (Viveon) en behandelaar bij Dimence GGZ. E-­mail: annemarie.van-­doorn@sheerenloo.nl.

Drs. Sammy Roording-­Ragetlie, klinisch neuropsycholoog, is werkzaam als behandelaar en onderzoeker bij Karakter Kinder- en Jeugdpsychiatrie te Ede. E-­mail: s.roording@karakter.com.

Er bestaan slechts weinig psychometrisch valide instrumenten die bedoeld zijn om autismesymptomen bij kinderen en jongeren snel in kaart te brengen. Vroege erkenning van bestaande problemen en ondersteuning hierbij zijn echter van belang voor het welzijn en de ontwikkeling van deze jeugdigen. De recentelijk verschenen AUTEZME, een vragenlijst voor autisme bij kinderen en jongeren, lijkt met dit doel ontwikkeld. De AUTEZME is ontwikkeld vanuit de empathiserings-­systematiseringstheorie van Baron-­Cohen. De huidige bijdrage heeft een tweeledig doel. Ten eerste wordt de theoretische en psychometrische kwaliteit van deze nieuwe test onderzocht. De AUTEZME wordt echter ook als voorbeeld gebruikt om vanuit een breder kader te reflecteren op inhoudelijke en psychometrische beperkingen van de huidige (autisme)testpraktijk. We eindigen met enkele aanbevelingen.

OVER DE AUTEURS

Lysandra M. Podesta, MSc., is als docent-­promovendus verbonden aan de Radboud Universiteit in Nijmegen en werkt aan een proefschrift over autisme. E-­mail: lysandra.podesta@ru.nl.

Prof. dr. Anna M.T. Bosman is hoogleraar aan de Radboud Universiteit en aldaar verbonden aan het Behavioural Science Institute en aan de opleiding Pedagogische Wetenschappen en Onderwijswetenschappen. E-­mail: anna.bosman@ru.nl.

OVER DE AUTEUR

Dr. Evi van der Zee is als orthopedagoog en gedragswetenschapper werkzaam vanuit haar eigen praktijk (EZ Praktijk voor Psychodiagnostiek) en werkzaam als gedragsdeskundige afdeling Pleegzorg bij Juvent. In 2022 is zij gepromoveerd aan de Radboud Universiteit te Nijmegen van waaruit de AUTEZME-­vragenlijst is ontwikkeld.