Ecologisch navigeren door het complexe landschap van schoolverzuim, schooluitval en schoolterugkeer in Vlaanderen
Inleiding
Onderwijs biedt belangrijke kansen, maar niet voor iedereen verloopt een schoolloopbaan lineair. Onderzoek beschrijft schooluitval als een complex fenomeen dat samenhangt met factoren op meerdere niveaus (Gubbels et al., 2019; Osman & Özer, 2020). Literatuur pleit daarnaast voor een bredere kijk op schoolaanwezigheidsproblemen en voor geïntegreerde interventies (Heyne et al., 2019; Kearney & Gonzalvez, 2022).
In Vlaanderen blijft vroegtijdig schoolverlaten beleidsrelevant, al vragen verschillen in cijfers om duiding. STATBEL rapporteert vroegtijdige schoolverlaters op basis van de Labour Force Survey (surveydefinitie bij 18-24-jarigen), terwijl Vlaamse onderwijsstatistieken vertrekken van administratieve schoolgegevens met andere afbakeningen. Deze indicatoren zijn dus niet een-op-een vergelijkbaar, maar onderstrepen wel dat schooluitval en aanhoudende aanwezigheidsproblemen blijvende aandacht vragen (Statbel, 2023; Statistics Flanders, 2023).
Waar preventie vaak focust op de vroege stadia van afwezigheid, richt dit onderzoek zich op jongeren die het onderwijs (dreigen te) verlaten én op studenten die later terugkeren via tweedekansonderwijs van het volwassenenonderwijs. Die terugkeertrajecten maken zichtbaar wat jongeren uit het onderwijs duwt én wat hen opnieuw kan verbinden met leren.
Onderzoek in het kort
Dit artikel kadert binnen een doctoraat (2018-2024) dat drie fasen combineerde. In fase 1 interviewden we 32 ondersteuningswerkers (onder andere leraren, leerlingbegeleiders, directie, maatschappelijk werkers, arbeidsadviseurs, psychologen en beleids-/praktijkactoren) over uitvalprocessen en ondersteuning. In fase 2 werden 28 terugkerende studenten in tweedekansonderwijs bevraagd over ervaringen, drempels en noden. In fase 3 vulden 528 cursisten in het tweedekansonderwijs in 13 Vlaamse scholen voor volwassenenonderwijs vragenlijsten in over onder meer motivatie, behoeften, barrières/steun en welzijn, gekoppeld aan schoolinformatie over hun traject. De combinatie van perspectieven laat toe om mechanismen én voorwaarden voor (her)instroom te beschrijven.