Dat is toch eenieder gegund?
JEP staat niet voor een voetbalclub, maar voor het Jeugdhulp Expertise Punt in Veendam: een samenwerkingsverband van zes jeugdhulpaanbieders in de provincie Groningen. Al jarenlang stijgt in de gemeente Veendam de vraag naar jeugdhulp, de wachtlijsten groeien en de kosten nemen toe. In de provincie Groningen kent deze gemeente relatief de grootste zorgvraag onder jeugdigen en jongvolwassenen (Van Eijk et al., 2013, p. 22).1 Een op de zes jeugdigen tot achttien jaar maakt gebruik van jeugdhulp; tegenover landelijk een op de zeven (Van Yperen et al., 2023). Na de decentralisatie in 2015 groeide het aantal jeugdhulpaanbieders tot tachtig (Weeda, 2025), waaronder zowel individuele professionals als gevestigde jeugdhulp- en ggz-instellingen. Dat leidde tot een onoverzichtelijk zorgaanbod met steeds minder zicht op de kwaliteit.
Drie jaar geleden hadden de gemeente en enkele instellingen er schoon genoeg van. De verantwoordelijke wethouder besloot een vast bedrag per jaar beschikbaar te stellen voor één, door zes instellingen2 gedragen, aanbieder van ambulante jeugdhulp: het JEP. Alle basisscholen en huisartsenpraktijken hebben sindsdien een hoogopgeleide behandelaar (orthopedagoog, psycholoog) in huis, die zonder bureaucratische rompslomp direct inzetbaar is voor kinderen en ouders met psychosociale problemen. Daarnaast heeft het JEP tweewekelijks contact met een jeugdhonk in Veendam, waar jongeren na schooltijd graag samenkomen voor sport en spel. Hierdoor is de drempel om contact op te nemen met hulp ook voor deze jongeren sterk verlaagd.
De ervaringen in de huisartsenpraktijk laten zien dat 40 tot 60% van de opvoedvragen met vier à vijf gesprekken kan worden opgelost (Huyghen et al., 2023). Het gaat dan bijvoorbeeld om schoolangst of grensoverschrijdende verbale agressie. Wanneer er na verheldering van de hulpvraag toch sprake blijkt van een meer complexe problematiek (bijvoorbeeld anorexia, zwaar drugsgebruik, geweld thuis), dan is een belangrijke en gezichtsbepalende stap in de werkwijze van JEP het opstellen van een verklarende analyse (Boelhouwer et al., 2024). “In de verklarende analyse wordt verklaard waardoor de problematiek, die tijdens de vraagverheldering in kaart is gebracht, is ontstaan, voortduurt of zelfs verslechtert door zowel contextuele factoren (bijvoorbeeld ouders, gezin of school) als persoonskenmerken van de jeugdige. De verklarende analyse formuleert werkhypothesen over de wederzijdse wisselwerking tussen ongunstige én gunstige kind- en omgevingsfactoren die op dit moment een rol spelen” (Van Leeuwen & Geeraets, 2024, p. 33). Nadat samen met de cliënten een verklarende analyse is opgesteld, worden in overleg met hen hulpdoelen bepaald en interventies gekozen, uitgevoerd en geëvalueerd.
In het JEP-model wordt optimale professionele deskundigheid ‘bij de voordeur’ gezet en wordt er niet ‘even iets geprobeerd’, aldus wethouder Grimbergen (Weeda, 2025). Een opmerkelijk resultaat is dat de wachtlijsten zijn verdwenen, de schooluitval en het aantal crisissituaties zijn verminderd, en de kosten zijn gedaald tot het niveau van voor 2021. Er is landelijk veel belangstelling voor de werkwijze van JEP. Dat is logisch gezien de problemen waarmee het jeugdveld al jarenlang te kampen heeft. Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport benoemde JEP tot Koploper van het ActieLeerNetwerk en kende het initiatief de Drakentemmers Award toe. Zo’n Jeugdhulp Expertise Punt, dat is toch iedereen in Nederland en België gegund?
Noten
[1] Onder de 0- t/m 23-jarigen doet in Veendam in de periode 1 juni 2011 – 1 juni 2012 ruim een kwart (27,2%) een beroep op jeugdzorg, inclusief huisartsen- en GGD-zorg voor psychosociale problemen. Veendam wordt op de voet gevolgd door de buurgemeente Pekela, met een percentage van 26,5%.
[2] Coöperatie Dichtbij, Team050, Koen, Molendrift, Leger des Heils W&G, en Jongerenwerk Barkema & De Haan.
Referenties
Boelhouwer, M., Loykens, E., & Van Geert, P. (2024). De Toeslagenaffaire en andere complexe problemen: De verklarende analyse vanuit een complex dynamisch systeemperspectief. Jeugd in Ontwikkeling, 1(2), 1-9. https://doi.org/10.54447/JiO.19095
Huyghen, A.-M., Boelhouwer, M., Jonker, T., & Knot-Dickscheit, J. (2023). De POH-Jeugd: Spin in het web. In P. de Vries, & R. Gilsing (Red.), Ouders, onderwijs en jeugdzorg in verbinding: Integraal perspectief op kind en jongere (pp. 212-220). Uitgeverij Coutinho.
Van Eijk, L.M., Verhage, V., Noordik, F.W., Reijneveld, S.A., & Knorth, E.J. (2013). TakeCare Provincie Groningen. Een onderzoek naar kenmerken van jeugdigen en hun ouders in relatie tot de geboden zorg. C4Youth, Collaborative Centre on Care for Children and Youth.
Van Leeuwen, H., & Geeraets, M. (2024). Vakbekwaam redeneren in de jeugdhulp. Boom (derde druk).
Van Yperen, T., Hofstede, K., Hageraats, R., & Van de Maat, A. (2023). Andere kijk op groeiend jeugdzorggebruik. Nederlands Jeugdinstituut.
Weeda, F. (2025). Veendam gooide de marktwerking overboord in de jeugdhulp en zie: de wachtlijsten verdwenen. NRC, 15 september 2025.