Een onderzoek naar onderwijszorgboerderijen voor leerlingen die op school zijn uitgevallen
Samenvatting
Schooluitval is een nog steeds groeiend probleem in de samenleving. Hierdoor stijgt ook het aantal thuiszitters nog steeds. Een van de initiatieven om hier wat aan te doen betreft de onderwijszorgboerderij. Dit zijn boerderijen die zowel zorg als onderwijs bieden.
Het doel van dit onderzoek[1] was na te gaan welke leerlingen bij deze vorm van onderwijszorg worden aangemeld en hoe hun ontwikkeling tijdens de boerderijperiode verloopt. Hiervoor werden door ouders en leerkrachten vragenlijsten ingevuld over de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling van 56 leerlingen bij 11 onderwijszorgboerderijen. Het ging om 43 jongens en 13 meisjes van 6 tot 16 jaar, gemiddeld 10 jaar oud. De meesten hadden naast leerachterstanden ook sociaal-emotionele problemen die wijzen op de aanwezigheid van autisme, ADHD, angst, hechtingsstoornissen of gevolgen van trauma.
Bijna iedereen vertoonde tekorten in het executief functioneren; ruim een derde had een licht verstandelijke beperking. Een meerderheid van de ouders ervoer ernstige opvoedingsbelasting. Meer dan de helft van de kinderen volgde voor de onderwijszorgboerderij speciaal onderwijs of ontving een vorm van jeugdhulp. Bijna driekwart kende een of meerdere perioden van langer dan vier weken thuiszitten.
Tijdens de boerderijperiode bleven de leerachterstanden stabiel, maar namen tekorten in het executief en sociaal-emotioneel functioneren significant af. Door het wegvallen van deze tekorten kregen de leerlingen weer een passende werkhouding en meer zelfvertrouwen. Ze kwamen weer tot leren en waren voor het overgrote deel klaar voor een terugkeer naar school. Van de leerlingen die vertrokken, ging ruim 80% naar een vorm van (speciaal) onderwijs, 15% kreeg een plek in een andere voorziening, soms ook met onderwijsfaciliteiten. Slechts 5% zat weer thuis of had een ontheffing van de leerplicht. Aanbevelingen betreffen zowel de inhoud van het onderwijszorgprogramma als het oplossen van knelpunten op het gebied van erkenning en financiering.
Kernwoorden: schooluitval, thuiszitters, onderwijszorgboerderij, leerlingkenmerken, ontwikkelingsverloop
Over de auteurs
Prof. dr. Jan Willem Veerman is emeritus hoogleraar aan de Radboud Universiteit. E-mail: janwillem.veerman@ru.nl.
Dr. Ronald De Meyer is senior onderzoeker bij Praktikon. E-mail: r.demeyer@praktikon.nl.
Dr. ir. Jan Hassink is senior onderzoeker aan Wageningen University & Research. E-mail: jan.hassink@wur.nl.
Dr. Marion van Binsbergen is voormalig algemeen directeur en senior onderzoeker van het Kohnstamm instituut. E-mail: bins62@kpnmail.nl.
Prof. dr. Renate Wesselink is hoogleraar aan Wageningen University and Research. E-mail: renate.wesselink@wur.nl.
Praktijklessen
- Leerlingen op onderwijszorgboerderijen hebben een combinatie van problemen in het executief en sociaal-emotioneel functioneren waarvoor zij binnen het (speciaal) onderwijs onvoldoende ondersteuning vinden en vaak thuis komen te zitten.
- Tijdens hun verblijf op een onderwijszorgboerderij nemen deze problemen af, komen zij weer tot leren en stromen ze voor het overgrote deel uit naar het (speciaal) onderwijs.
- Maatwerk in een kleinschalige groene, niet-traditioneel schoolse omgeving draagt bij aan het herstel van een werkbare leersituatie.
- Een onderwijszorgboerderij vormt een van de initiatieven voor het verhelpen van het thuiszittersprobleem.