Onderzoek naar de succesfactoren en barrières bij de afbouw van off-label-antipsychotica bij volwassenen met een verstandelijke beperking vanuit het perspectief van begeleiders
Het gebruik van antipsychotica bij volwassenen met een verstandelijke beperking om probleemgedrag te beheersen is wijdverspreid, ondanks het gebrek aan bewijs voor effectiviteit en het risico op ernstige bijwerkingen. Vanuit zowel richtlijnen als praktijkervaring klinkt dan ook steeds vaker de roep om ‘off-label’-antipsychotica systematisch af te bouwen. Uit onderzoek, zowel internationaal als in Vlaanderen, blijkt dat een succesvolle afbouw mogelijk is en bovendien gepaard gaat met positieve effecten op de ervaren kwaliteit van leven. Tegelijk heerst nog veel onduidelijkheid over welke factoren zorgen voor succes.
In dit onderzoek trachtte men hier een antwoord op te bieden via een focusgroep met deelnemers uit vier organisaties in Oost-Vlaanderen die eerder, in het kader van het onderzoek van Laermans et al. (2025), de stap naar afbouw zetten. Op basis van hun persoonlijke ervaringen werden vier succesfactoren geïdentificeerd met name ‘Draagvlak bij het team van begeleiders’ (1), ‘Multidisciplinaire samenwerking’ (2), ‘Structurele opvolging’ (3) en ‘Cliëntbetrokkenheid’ (4). Daarnaast werden ook twee barrières in kaart gebracht, namelijk ‘Angstgestuurd denken’ (5) en ‘Draagkracht die de draaglast overschrijdt’ (6). Op basis van de geïdentificeerde succesfactoren en barrières wordt aangeraden om afbouw steeds structureel te verankeren binnen een organisatie. Multidisciplinaire samenwerking tussen medische en pedagogische disciplines is daarbij cruciaal. Daarnaast wordt het belang van ondersteuning en draagvlak bij het team van begeleiders benadrukt, dit zowel via psycho-educatie als via praktijkgerichte en emotionele ondersteuning. Tot slot is het aanbevolen om cliënten en hun netwerk actief te betrekken, aangezien het bijdraagt aan een gevoel van eigenaarschap.